Destacamos

– Carmen de Burgos: a voz silenciada

«Me aseguran que muy en breve se fundará en Madrid un ‘Club de matrimonios mal avenidos’, con objeto de exponer sus quejas y estudiar el problema en todos sus aspectos, redactando las bases de una ley de divorcio que se proponen presentar en las Cámaras».

Colombine [Diario Universal , 20 de decembro de 1903]

“En España solo existe este plebiscito del Heraldo para conocer la opinión, indiferente a este asunto en su mayoría. Los 4.962 votos se clasifican como sigue:  — ¿Debe concederse el voto a la mujer? No, 3.640. Si, 922. — ¿Debe ser extensivo a todas el sufragio? No, 815. Sí, 107. — ¿Pueden ser elegibles? No, 68. Sí, 39. Queda moralmente derrotado el sufragio femenino. ¡Verdad es que la inmensa mayoría de los electores han sido hombres!”

Colombine [Heraldo de Madrid, 25 de novembro de 1906]

Carmen de Burgos (1867-1932) era, á súa morte, unha das referencias culturais senlleiras en España, entroncando coa Xeración do 98 e coa Idade de Prata da escritura española. Participou de todos os movementos intelectuais da época. Foi xornalista, escritora de ensaios e novelas e tamén tradutora. Publicou en diarios do todo o mundo e as súas obras foron traducidas a múltiples idiomas.

Con todo, tiña todos os requisitos necesarios para que a súa longa relación de pseudónimos (Colombine, Perico el de los Palotes, Raquel, Gabriel Luna, Honorine, Marianela, etc.)  fose incluída na lista de autores prohibidos da ditadura franquista: sufraxista, defensora do divorcio, masona, atea, afiliada ao Partido Radical Socialista, presidenta da Cruzada de Mujeres Españolas e da Liga Internacional de Mujeres Ibéricas e Hispanoamericanas, vicepresidenta da Izquierda Republicana Anticlerical e, por suposto, a primeira muller xornalista e tamén correspondente de guerra da súa época. Xunto a Emilia Pardo Bazán, foi unha das poucas mulleres de referencia no seu tempo.

Tras fuxir dun matrimonio frustrado, logrou ser redactora do Diario Universal, cunha columna titulada Lecturas para la mujer, que foi o seu cabalo de Troia para expandir os seus ideais: mesturaba astutamente os temas máis banais, como moda e modais, con ideas de igualdade laboral ou dereito de acceso aos estudos para as mulleres. Como xornalista realizou dúas enquisas de opinión que serían a base dos cambios lexislativos que posteriormente levarían a cabo durante a República: unha, sobre o divorcio, que alcanzou amplo consenso e veríase consumada na Ley española de divorcio de 1932;  e a segunda, sobre o sufraxio feminino, que sufriría unha estrepitosa derrota. Tras isto, crearía a primeira organización sufraxista en España, facilitándolle o traballo a Clara Campoamor, que máis de vinte anos despois, vería cumprido o seu desexo de voto o 19 de novembro de 1933.

Canal Sur estreou a documental Carmen de Burgos: una voz silenciada, que reconstrúe a súa vida e tenta recuperar a súa memoria. César Antonio Molina, que participa nel, afirma que o seu papel no xornalismo foi moito máis importante ao que se lle deu no seu momento.  Durante este mes o número de homenaxes na súa memoria en España irase multiplicando por diferentes rexións. Afortunadamente, aínda non é tarde para recuperala, situándoa no lugar na historia que lle corresponde por dereito.

Podes ver o documental completo aquí: La voz silenciada

 

– Facsímile do “Tesoro de la Lengua castellana o española” de Sebastián de Covarrubias.

 

Nesta ocasión, aproveitamos este apartado no que falamos de temas relacionadas coa Sala de César Antonio Molina e Mercedes Monmany, situada no segundo andar da Biblioteca Provincial da Deputación da Coruña, para dar a coñecer un dos facsímiles de máis recente incorporación á colección.

Trátase dun facsímile diferente, pois a reproducción do orixinal é mediante microfotografías, algo que nos lembra aos microfilmes, que tan de moda estiveran na primeira metade do século XX, aparecendo en diversos filmes de espionaxe. De feito, na nosa biblioteca temos un lector de microfilmes, para poder consultar os fondos microfilmados dos que dispoñemos na hemeroteca.

Tesoro de la lengua castellana o española é un dicionario do español, obra do erudito Sebastián de Covarrubias, publicado orixinariamente no ano 1611. Trátase do primeiro dicionario xeral monolingüe do castelán, o primeiro no que o léxico castelán é definido nesta mesma língua. É tamén o primeiro dicionario deste tipo publicado en Europa para unha lingua vulgar.

O facsímile do que dispoñemos é unha copia da edición do ano 1611, feita polo impresor Luis Sánchez en Madrid, e conservada na biblioteca da Sociedade Hispánica de América (Library of the Hispanic Society of America). Sociedade esta que é, precisamente, a que fai esta edición facsimilar en Nova Iorque, no ano 1927.

Debido ao pequeno tamaño da letra, a edición ven acompañada dun lector: “The Fiske Reading Machine”, que ven acompañado dun folleto en inglés con instrucións para o seu uso.

Atopamos poucos exemplares desta edición facsimilar nos catálogos das bibliotecas. Un dos poucos casos é o da biblioteca da Universidade Canadiense de Sherbrooke. Pero si que se pode acceder ao orixinal dixitalizado, ou ben na Universidade de Sevilla ou en Google Books

 

 

 

 

 

 

 

Tesoro” dixitalizado na Universidade de Sevilla

Tesoro” dixitalizado en Google Books

Agardamos que todo isto supoña un novo aliciente para visitar esta Sala da biblioteca e admirar este e tantos outros exemplares de interese directamente.

– O noso Quixote favorito.

“La libertad es uno de los más preciosos dones que a los hombres dieron los cielos; con ella no pueden igualarse los tesoros que encierran la tierra y el mar: por la libertad, así como por la honra, se puede y debe aventurar la vida.”

Cervantes Saavedra, Miguel de: “Don Quijote de la Mancha”

“En un lugar de la Mancha, de cuyo nombre no quiero acordarme…”. Con esas palabras comezan centos de documentos que se atopan na nosa biblioteca. Temos o orgullo de ter unha das coleccións desta obra máis importantes de toda Galicia, e poucas institucións en España poden superarnos en número e calidade. A obra máis importante escrita en lingua castelá non se merece menos: trátase da primeira novela moderna, que terá gran influencia en toda a literatura posterior e que, aínda hoxe, catrocentos anos despois, segue sendo un referente e unha obra cume da literatura universal. É tamén o libro traducido a máis linguas tras a Biblia e, con máis de catro séculos ás súas costas, séguese reeditando, traducindo e comentando.

Na nosa colección pódense atopar verdadeiras xoias encadernadas: no noso fondo antigo temos orixinais de edicións anteriores ao ano 1900, algúns con ilustracións de autores da talla de Gustave Doré, facsímiles da primeira edición e da edición de Joaquín Ibarra de 1780, libros actuais coas ilustracións de Salvador Dalí, Mingote, Saura, Xan López, etc. Soamente dentro da biblioteca particular doada por César Antonio Molina e Mercedes Monmany, grandes amantes de Cervantes e do Quixote, xa nos imos a atopar con centos de exemplares da obra ou relacionados con ela e traducións a moi diversos idiomas: galego, inglés, francés, checo, chinés, italiano… Por non mencionar todas as obras que posuímos noutros soportes: audiolibros, películas e ata música.

Con todo, dentro de toda esta amálgama e variedade, existe un (si, un!) que se foi abrindo paso aos poucos nos nosos corazóns bibliotecarios ata coroarse como o noso favorito, non polo seu valor, nin polo seu prezo, nin por estar escrito nun idioma inintelixible, senón porque o mesmo feito da súa existencia xa nos enche de tenrura: trátase de El Quijote Manuscrito polo Colexio Público de Educación Infantil e Primaria “Miguel de Cervantes”, de Marbella, que grazas a esta obra conseguiu o Premio ao Mérito na Educación en 2004. O proxecto comezou como un traballo escolar no que os alumnos escribirían e ilustrarían esta obra inmortal. Pronto, os profesores déronse conta da magnitude e alcance da tarefa e decidiron solicitar a colaboración doutras persoas vinculadas ao centro ou alleas a el. Finalmente participou sobre todo o alumnado, pero tamén antigos alumnos, pais e nais, profesores, xente do mundo das letras, artistas…

Así que se aínda es dos poucos que non liches o Quixote, querémosche dar os parabéns, porque terás a oportunidade de gozar por primeira vez dunha das máis brillantes obras xamais escritas, da man destes pequenos artistas, que non che deixarán indiferente ante o seu gran talento. Pódese consultar na Sala de César Antonio Molina e Mercedes Monmany, no segundo andar da Biblioteca.

 

 

– El tesoro del cisne negro ou cando España recuperou o seu patrimonio.

Fai moi pouco que Paco Roca, Premio Nacional do Cómic, publicou a súa última obra El tesoro del cisne negro, unha historia de aventuras en homenaxe a Tintín, pero baseada nos feitos reais do caso Odyssey, felizmente resolto grazas ó Ministerio de Cultura, que dirixía naquela época César Antonio Molina, e para o que traballaba como diplomático Guillermo Corral van Damme, coautor do libro.

A trama  ten todo o necesario para unha boa historia de aventuras e piratería: ataques por sorpresa, barcos afundidos, tesouros no fondo do mar, espías e unha boa dose de política logran crear un thriller que ben merecía levarse ao cómic ou mesmo á pantalla e xa se está a rodar unha miniserie baseada no caso que veremos proximamente na pequena pantalla.

No ano de 1804, o galeón español Nuestra Señora de las Mercedes é atacado por catro buques de bandeira inglesa, que tentan apresar a súa carga. Ao negarse o comandante do navío á súa entrega, comezou unha batalla a canonazos na que morreron máis de 300 persoas e que rematou co casco do galeón a máis de 1000 metros de profundidade, co seu cargamento de case 600.000 moedas de ouro e prata. Este afundimento será o que faga que España se alíe con Francia contra os ingleses na posterior batalla de Trafalgar.

Con todo, a historia non remata aquí. En 2007, a empresa estadounidense Odyssey Marine Exploration, dedicada á procura de tesouros submarinos anunciou o achado dun tesouro de 17 toneladas de moedas de ouro e prata, valorado en 385 millóns de euros, en augas internacionais. O achado será bautizado co nome Black Swan Project (Proxecto do Cisne Negro). O goberno español empezou a sospeitar que aquelas moedas formaban parte do seu patrimonio e así comeza a segunda parte desta historia de aventuras: a batalla legal nos despachos e tribunais por recuperar o tesouro, o patrimonio perdido e a dignidade nacional.

No arquivo persoal conservado na Sala de César Antonio Molina e Mercedes Monmany da Biblioteca consérvase moita documentación relacionada co caso, que salpicou directamente ao Ministerio de Cultura: entrevistas a César Antonio Molina sobre o caso, dossieres de prensa facendo un seguimento de cada un dos pasos que se deron en defensa do noso patrimonio e mesmo documentos confidenciais entregados polo CNI a César Antonio Molina como máximo responsable na recuperación do tesouro expoliado.

– Edición facsimilar do libro das Cortes Constituintes da Segunda República Española (1931)

 

 

Entre os numerosos volumes curiosos que poden ser consultados na sala do segundo andar da Biblioteca Provincial da Deputación da Coruña, dedicada á biblioteca de César Antonio Molina e Mercedes Monmany, temos unha edición facsimilar do libro das Cortes Constituintes da Segunda República Española.

 

 

 

 

Nesta obra aparecen fotografados os deputados do parlamento, pero tamén os deputados por cincunscricións, en que atopamos a personaxes tan coñecidos coma Antón Vilar Ponte  na Coruña, Castelao en Pontevedra ou Ramón Otero Pedrayo en Ourense, entre outros.

 

 

 

 

 

O documento orixinal pertence aos fondos bibliográficos do Patronato Niceto Alcalá-Zamora e Torres, que xunto coa Universidade de Córdoba e a Delegación de Cultura da Deputación de Córdoba colaboraron nesta nova posta a disposición do público dun texto básico para o coñecemento desta páxina da nosa historia.

 

 

 

O 14 de abril de 1931 proclámase a Segunda República Española, tras unas eleccións municipais nas que gañan os partidos republicanos. Tras un intenso traballo constitucional apróbase unha Constitución cunha redacción clara e directa, poucas concesións á literatura xurídica e coa intención de establecer un réximen de liberdades para o desenvolvemento democrático das actividades familiares, laborais, sociais e humanas dos cidadáns. Todos os avances vividos no lustro republicano están incluidos no texto constitucional, base para unha posible modernidade que remata o 18 de xullo de 1936 co inicio da tráxica Guerra Civil.

 

 

 

Animamos a todos os nosos visitantes e usuarios a coñecer este documento porque, como dicía o poeta e filósofo español  Jorge Agustín Nicolás Ruiz de Santayana y Borrás: “Quen esquece a súa historia está condenado a repetila”.

– I Congreso Internacional sobre os Dereitos de Autor e a Propiedade Intelectual

“La aportación del escritor debería ser reconocida como una contribución al futuro de la sociedad y merece protección a través de los Derechos de Autor”

Mario Vargas Llosa.

Os pasados 7 e 8 de xuño, coincidindo coa Feira do Libro de Madrid, celebrouse na Biblioteca Eugenio Trías o I Congreso sobre os Dereitos de Autor e a Propiedade Intelectual, dirixido por César Antonio Molina e promovido pola Universidad Europea e o bufete Cremades & Calvo-Sotelo Abogados.

Baixo a premisa de que sen creadores é imposible que haxa arte, o Congreso pretende iniciar un punto de debate entre creadores, grandes personalidades da política e xuristas, para crear un marco de diálogo e traballo conxunto de ata 12 mesas redondas e relatorios e busca alertar á opinión pública sobre o que é ser escritor nos nosos días.

Con personalidades da altura de Mario Vargas Llosa, premio Nobel de Literatura; Darío Villanueva, Director da Real Academia Española; Dimiter Gantchev, Vicepresidente da Organización Mundial de Propiedade Intelectual; Marco Giorello, Xefe da Unidade de copyright da Comisión Europea; Javier Cremades e Rafael Catalá Polo, Ministro de Xustiza nese momento, entre outras, debatéronse diferentes aspectos dentro do ámbito dos Dereitos de Autor, como son a influencia da dixitalización e a tecnoloxía nos medios de comunicación, as descargas ilícitas, as garantías aos dereitos de autor dentro da nova Directiva Europea, os dereitos de propiedade intelectual en traballos de investigación dentro do eido universitario e o marco legal que no noso país ampara estes dereitos.

As conclusións das dúas xornadas de debates foron recollidas nun documento e posto ao servizo da Administración, os medios de comunicación e a sociedade civil, para favorecer o debate e a concienciación á cidadanía da importancia da propiedade intelectual e os dereitos de autor.

Aquí podes ver a entrevista de Cremades & Calvo-Sotelo a Mario Vargas Llosa con motivo do Congreso:

– Mercedes Monmany, gañadora do Premio Internacional de Ensayo Caballero Bonald

“O sentimento de vida é tan forte dentro de min, tan grande, tan sereno e cheo de gratitude, que non tentarei nin por un momento expresalo cunha soa palabra […]. Xa se todo. E con todo considero que esta vida é bela e está chea de sentido. A cada pouco.”

Hillesum, Etty: Diario 1941-1943

Mercedes Monmany foi a gañadora deste ano do Premio Internacional de Ensayo Caballero Bonald pola súa obra “Ya sabes que volveré”, publicada por Galaxia Gutemberg.

“Ya sabes que volveré” foi seleccionada entre os case 200 ensaios presentados por un xurado composto por Vitoria Camps, José-Carlos Mainer, José Mª Pozuelo Yvancos, Fernando R. Lafuente, Santos Sanz Villanueva e José María Pérez García, que valorou o compromiso ético e histórico da obra.

A mestría da pluma de Mercedes Monmany achéganos á realidade do Holocausto a través da man de tres autoras que morreron en Auschwitz, xunto a tantos millóns de vítimas da barbarie: Etty Hillesum, Gertrud Kolmar e Irène Némirovsky, que nos ensinan que a esperanza nos momentos máis difíciles non vén de fóra, senón de non deixarse vencer nin derrubar, de vivir e apreciar a vida ata na última das consecuencias. Escribiron para vivir, para volver á vida.

Gertrud Kolmar é considerada unha das máis grandes poetas do expresionismo alemán, escribiríalle en 1941 á súa irmá: “Só síntome próxima ao pasado; para min o irreal e o afastado é o que está a pasar hoxe”.

Irène Némirovsky, deportada a pesar de haberse convertido ao catolicismo en 1939, era filla dun banqueiro xudeu e, desde o mesmo día do seu arresto, o seu marido, Michel Epstein, emprendería toda unha serie de accións legais para a súa liberación, o que tamén lle conducirá á morte en Auschwitz. Deixou ás súas dúas fillas unha maleta que conservaron durante decenios, onde atopabase o manuscrito “Suite francesa”, que sería traducido a 30 idiomas e obtería numerosos premios.

Etty Hillesum ofreceuse como voluntaria para traballar como enfermeira no campo de concentración de Westerbork e actuou como correo da resistencia. Entregaríase ás SS en 1943 e escribiría un diario durante a súa prisión en Auschwitz: “Quixese vivir moitos anos, para poder explicalo posteriormente. Máis si non se me concede este desexo, outro o fará, outro continuará vivindo a miña vida, desde onde terminou”

– Dónde la luz llora luz de Antonio Colinas e José Noriega

No segundo andar da Biblioteca Provincial da Deputación da Coruña, na sala reservada para a biblioteca de César Antonio Molina e Mercedes Monmany, pódense consultar e desfrutar xoias bibliográficas coma a edición príncipe de Dónde la luz llora luz de Antonio Colinas José Noriega.

Desta primeira edición fixéronse 100 copias venais, sendo a 24 a que forma parte da nosa colección.

O motivo desta tan especial edición, levada a cabo no taller da Editorial El Gato Gris, foi o acto inaugural da Vila do Libro de Urueña, obra da Deputación Provincial de Valladolid. [https://www.elnortedecastilla.es/20070315/valladolid/primera-villa-libro-espana_200703151655.html].

Sobre a Vila do Libro de Urueña tendes máis información no monográfico que se fixo en Argaya : Revista de Cultura, n. 36 (2007), que podedes consultar na hemeroteca [Nº na colección hemerográfica: 782]

O libro do que falamos fíxose a partir do poema ¿Conocéis el lugar? de Antonio Colinas, para o que, José Noriega creou catro grabados – xilografías sobre fondo infográfico – que levan o título Sobre la luz, e dos serigrafías para portada e contraportada.

O poema e a obra gráfica editáronse sobre papel de trapo con marca de auga. A estampación infográfica realizouse con pigmentos grantizados por cen anos contra o deterioro lumínico. As xilografías orixinais talaronse sobre soporte de carballo: en madeira de cerdeira, ébano, Nogueira africana, umeiro, faia e arce.

Poema e gravados gardáronse nun estoxo con alma de sapelli. Na estampación da portada utilizouse pigmento térreo recollido en Ureña.

O exemplar esta firmado polos autores.

– O primeiro incunable español

 

No segundo andar da nosa biblioteca, na biblioteca de César Antonio Molina e Mercedes Monmany, podedes consultar algunhas xoias bibliográficas tan interesantes coma o facsímile do Sinodal de Aguilafuente, considerado o primeiro libro impreso en España.

 

Este libro, que contén as actas e documentos complementarios do sínodo diocesano que tivo lugar en Aguilafuente (Segovia), en xuño de 1472, é un incunable, o primeiro incunable español.

Pero antes de nada queremos explicarvos o que é un incunable. Incunable, (do latín: incunabulae, no berce), é todo libro impreso desde a invención da imprenta de tipos móbiles por Johannes Gutenberg ata o ano 1500. O inventor do termo foi posiblemente Bernhard von Mallinckrodt, que chama a este grupo de libros “typographicae incunabula” , na súa obra De ortu et progressu artis typographica. Aínda que foi Philippe Labbé quen, catorce anos máis tarde, estableceu o concepto arbitrario que chega até os nosos días, para determinar se un impreso é ou non incunable (e se pode consultar aquí).

 

Obras coma o Códice Calixtino, do que tamén existe un facsímile na colección da Biblioteca Provincial da Deputación da Coruña, son manuscritos anteriores á invención da imprenta e polo tanto non son incunables, aínda que teñan sido erróneamente chamados así nalgúns medios (nova no Faro de Vigo).

 

O editor deste Sinodal foi o impresor alemán, Xoán Párix, que segundo se cre foi chamado polo bispo Juan Arias Dávila, e veu desde Italia para elaborar libros para a diócese. Coñécense oito edicións realizadas por Párix en Segovia, pero o Sinodal é a única que ten coma data de referencia a celebración do sínodo. O historiador de Segovia, Diego de Colmenares, falaba desta obra en 1637, pero non será descrita até a ano 1930, polo coengo arquiveiro Cristino Valverde, no catálogo da biblioteca capitular.

A reedición facsímil desta obra estivo patrocinada pola Deputación Provincial de Segovia e foi publicada polo Instituto Castelán e Leonés da Lingua, coma contribución á mostra “As Idades do Home” (nova en Europapress).

 

 

O significado e valor dos incunables volve poñerse de actualidade nestas datas, xa que durante o 2018 estamos conmemorando o 550 aniversario da morte de Gutenberg, considerado home do milenio pasado pola relevancia que o invento e a súa evolución supuxo para toda a Humanidade. No marco desta celebración están tendo lugar eventos nas cidades de Barcelona e Madrid, e noutras cidades europeas: conferencias, obradoiros, visitas guiadas a imprentas, presentacións de libros e proxección de películas… que completan unha interesante axenda que pode ser consultada desde aquí.

 

 

 

Animámosvos a desfrutar das actividades programadas e por suposto a achegarvos á sala do segundo andar, na que poderedes consultar tanto o Sinodal de Aguilafuente coma tantas outras xoias bibliográficas da nosa biblioteca.

 

 

 

Calmas de enero

 

MI lápida sobre

la tuya. Y en medio

el abedul que nos sostiene.

Molina, César Antonio: “Cementerio judío de Varsovia”. En Calmas de enero.

 

Exemplar de “Calmas de enero” dedicado polo autor á Biblioteca da Deputación

 

 

 

Manuscrito orixinal de “Calmas de enero”

Cando hai un ano César Antonio Molina atopábase visitando o Castelo de Bellver, en Palma de Mallorca, unhas mozas estaban a ensinar a fortificación a uns amigos que, sorprendidos polo clima cálido no inverno, preguntáronlles se iso era habitual, ao que elas contestaron que eran as «Calmas de enero». Así tomou forma o título do novo poemario de César Antonio Molina, editado por Tusquets.

Sen saír do seu estilo propio e persoal, con claras influencias do culturalismo, César Antonio Molina nárranos o “regreso a casa” tras unha vida enteira ao longo do camiño. Un camiño que nos leva a través da lectura do libro a percorrer mundo por lugares tan dispares como Roma, Flandes, París, Alexandría, Washington e, por suposto, Galicia, lugar omnipresente na súa obra.

 

 

 

Encontro con César Antonio Molina na Sala César Antonio Molina e Mercedes Monmany da Biblioteca Provincial da Deputación no Día da Poesía o 21 de abril de 2018

 

 

O libro é o resultado da utilización da poesía para a meditación filosófica sobre a existencia mesma: unha guía de viaxe pola propia vida, onde cada poema é un mapa. Tamén trata do regreso e do descanso tras o prolongado camiño. Un libro que nos penetra nas entrañas da poesía, o amor e o percorrer do tempo, e fálanos da tranquila calma tras o paso da tempestuosa mocidade.

 

 

 

Este libro de César Antonio Molina, así como todo o resto da súa obra, tanto editada como orixinal, é consultable na Sala César Antonio Molina, no segundo andar da Biblioteca Provincial.

 

– Ab ipso ferro

 

Nova en “La Gaceta” e tarxeta de congresista de César Antonio Molina

 

Ab ipso ferro, procede da tradución da Oda 4.4 de Horacio, onde o poeta expón que os romanos emerxen das súas derrotas con forzas renovadas, do mesmo xeito que a aciñeira rebrota con vigor redobrado ao ser podada a ferro.

Bien como la ñudosa

carrasca, en alto risco desmochada

con hacha poderosa,

del ser despedazada

del hierro torna rica y esforzada;

Fray Luis de León: Oda a Felipe Ruiz

Estatua de Fray Luis fronte á Universidade

Fray Luis viviu unha vida convulsa, chea de persecucións a pesar de gustar da vida tranquila e austera. Nunha época onde as universidades escaseaban e cuxas oposicións ás cátedras de Teoloxía eran unha mostra máis das loitas existentes entre os agostiños e os dominicos, naquel entón patróns da Inquisición (ca. 1560), Fray Luis e outros dous novos catedráticos da Universidade de Salamanca foron denunciados á Inquisición pola tradución do Cantar dos Cantares do hebreo a lingua vulgar e por preferir a tradución hebrea da Biblia, sobre a Vulgata. Os tres serían encarcerados durante o proceso, e finalmente absoltos, pero un deles morrerá no cárcere e o outro retirarase da vida académica. Só Fray Luis volverá á súa cátedra tras cinco anos de cativerio, comezando a súa primeira clase como o fixo sempre, cun “Decíamos ayer…”.

Aula onde Fray Luis impartía a súa cátedra, conservada intacta

Ab ipso ferro será o emblema que Fray Luis de León adoptará á fronte das súas obras impresas tras saír de prisión. Ab ipso ferro é tamén o nome do Congreso Internacional de Poesía Fray Luis de León co que a Universidade de Salamanca homenaxeou a este autor no marco das Celebracións do VIII Centenario da Universidade, emulando ao II Congreso de Poesía celebrado en 1953, en La Flecha, onde se atopaba o mosteiro agostiño, e no que estiveron presentes os mellores vates do momento: Blas de Otero, Leopoldo Panero, Gerardo Diego, José Manuel Caballero Bonald, etc.

Copia da antoloxía do Congreso de 1953
Restos do Mosteiro de La Flecha

Nese mesmo lugar estiveron esta vez César Antonio Molina, Antonio Colinas, Andrea Bernal, Carmen de Silva, Manuel Lanseros, José Ramón Ripoll, Eloy Sánchez Rosillo e moitos outros referentes do mundo da poesía para crear unha nova antoloxía poética e renderlle homenaxe a Fray Luis case 500 anos despois.

Unamuno en La Flecha

Ao mesmo tempo, a Universidade de Salamanca tomará as súas palabras para a celebración do VIII Centenario, que se engloba baixo o slogan: “Decíamos ayer… diremos mañana”. Sen dúbida, aínda a día de hoxe, Fray Luis  de León segue renacendo Ab ipso Ferro

Programa do Congreso e información para os congresistas
Poema de Isabel Bernardo con motivo do Congreso
Colofón do poema de Isabel Bernardo

– O Apóstolo Santiago na Sala César Antonio Molina e Mercedes Monmany

Xa que estamos a celebrar a festividade de Santiago Apóstolo, queremos facervos partícipes dos interesantes fondos que podedes consultar na biblioteca de César Antonio Molina e Mercedes Monmany:

  • Coma por exemplo, o libro de José Tono Martínez: Hijos del trueno : mitos y símbolos en el camino de Santiago, onde este antropólogo e doutor en Filosofía nos fala de que: “el Camino excede el propio mito de Santiago Apóstol y su traslación misteriosa a Iria Flavia, adquiriendo autonomía propia y convirtiéndose en una hierofanía singular”. Fálase tamén da tantas veces comentada posibilidade de que os restos sexan de Prisciliano e non do Apóstolo Santiago, ou incluso de Merlín. A óptica desde a que se trata o tema é próxima á mitoloxía comparada.

 

 

 

  • Logo tamén consideramos interesante a obra coordinada por José López-Calo: Los instrumentos del Pórtico de la Gloria : su reconstrucción y la música de su tiempo, especialmente agora que se ten rematado o proceso de restauración desta xoia do románico, que a partir deste venres poderá ser visitada polo público.
    Precisamente tratando deste proxecto de reconstrucción dos instrumentos do Pórtico da Gloria, tendes tamén un vídeo no que se explica o proceso: https://www.youtube.com/watch?v=xRCR7dO8K7g

 

 

 

  • Coma curiosidade, estaría a edición en alemán da obra de Gonzalo Torrente Ballester: Compostela y su ángel = Santiago de Compostela Ein Pilgerlesebuch, con unha dedicatoria autógrafa do autor, datada no 2007. Obra que na súa versión orixinal fora un encargo da editorial Afrodisio Aguado, no ano 1948, de escribir un libro con motivo do Ano Santo. Torrente escribe aquí sobre a Cidade xacobea, a súa historia, as súas pedras, os seus personaxes e os seus misterios.

 

  • Outro libro que pode resultar interesante de consultar e ollar, pola beleza das súas ilustracións, é o que recolle a exposición do debuxante asturiano Alfredo González, no Museo das Peregrinacións e de Santiago: Alfredo debuxa o Camiño. Neste libro o artista, cos seus lapis e láminas plasmou capelas, igrexas, mosteiros, pero tamén pequenos pobos solitarios, que espertan da súa letarxia cando os peregrinos chaman ás súas portas. É o caderno de bitácora do debuxante, na súa peregrinaxe desde Saint Jean Pied de Port, entre finais de agosto e principios de setembro de 1991.

 

 

  • E finalmente incluimos nesta selección o libro do investigador e escritor pontevedrés Xosé Filgueira Valverde (1906-1996): El libro de Santiago, que orixinalmente foi publicado no ano 1948 pola Editorial Nacional, pero que nós temos nunha edición de luxo da Deputación da Coruña, do ano 1989, cunha breve introducción do entón presidente da Deputación Salvador Fernández Moreda e con debuxos de Xosé Sesto. Libro ao que lle dedicou un artigo en La Opinión o museólogo, arqueólogo e historiador Felipe Senén: https://www.laopinioncoruna.es/opinion/2012/07/22/o-libro-santiago/629880.html

 

 

 

Como xa comentabamos, todas estas obras poden ser consultadas na biblioteca César Antonio Molina e Mercedes Monmany, situada no segundo andar da Biblioteca Provincial da Deputación da Coruña, e a continuación reproducimos os seus rexistros bibliográficos:

AUTOR: Tono Martínez, José
TÍTULO: Hijo del trueno : mitos y símbolos en el Camino de Santiago / José Tono Martínez
PUBLICACIÓN: [Madrid] : Evohé Didaska, 2015
DESCRIPCIÓN FÍSICA: 172 p. ; 23 cm
MATERIA: Mitos y leyendas – Camino de Santiago
CLASIFICACIÓN: 398.2(914.4+914.6 Camino de Santiago)
ISBN: 9788415415664

SIGNATURA: S 398 TON hij

 

 

TÍTULO: Los Instrumentos del Pórtico de la Gloria : su reconstrucción y la música de su tiempo / coordinación, José López-Calo ; [traducción de los textos de y al inglés, Keith Ammerman]

PUBLICACIÓN: La Coruña : Fundación Pedro Barrié de la Maza, 2002
DESCRIPCIÓN FÍSICA: v.<2> : il. col. y n. ; 29 cm
MATERIA: Catedral de Santiago de Compostela
MATERIA: Instrumentos musicales – S. XII
MATERIA: Instrumentos musicales en el arte
MATERIA: Música religiosa – Santiago de Compostela – S. XII
AUTOR SECUNDARIO: López Calo, José, coord.
NOTA: Texto en español e inglés
CLASIFICACIÓN: 681.81″11″(0:73)
CLASIFICACIÓN: 726.6(461.11Santiago)
CLASIFICACIÓN: 783.033.4(461.11Santiago)
ISBN: 84-9752-008-4

SIGNATURA: S 72 INS

 

 

AUTOR: Torrente Ballester, Gonzalo
TÍTULO: Santiago de Compostela : ein pilgerlesebuch / Gonzalo Torrente Ballester ; mit einem nachwort von Javier Gómez-Montero ; unter leitung von Victor Andrés Ferretti ; in zusammenarbeit mit Karina Gómez-Montero
PUBLICACIÓN: Kiel : Ludwig, [2007]
DESCRIPCIÓN FÍSICA: 205 p. ; 21 cm
COLECCIÓN: Band ; 3
AUTOR SECUNDARIO: Gómez-Montero, Javier, ep.
AUTOR SECUNDARIO: Ferretti, Victor Andrés, dir.
AUTOR SECUNDARIO: Gómez-Montero, Karina, col.
CLASIFICACIÓN: 821.134.2-94″19″
CLASIFICACIÓN: 821.134.4-94″19″
ISBN: 978-3-937719-54-2

SIGNATURA: SD 860-94 TOR san

 

 

AUTOR: González, Alfredo

TÍTULO: Alfredo debuxa o camiño = Alfredo dibuja el camino = Alfredo draws the camino / textos, Ignacio Carrión…[et al.]
PUBLICACIÓN: Santiago de Compostela : Xunta de Galicia, Dirección Xeral do Patrimonio Cultural, 2009
DESCRIPCIÓN FÍSICA: 82, 75 p., [96] h. de lám : il. col. y n. ; 25 cm
MATERIA: Camino de Santiago – Descripción
MATERIA: Camino de Santiago – Dibujos
AUTOR SECUNDARIO: Carrión, Ignacio
NOTA: Texto en gallego, inglés y español
CLASIFICACIÓN: 914.4+914.6 Camino de Santiago
CLASIFICACIÓN: 914.4+914.6 (0:74)
ISBN: 978-84-453-4824-6

SIGNATURA: S 74 GON alf

 

 

AUTOR: Filgueira Valverde, Xosé
TÍTULO: El Libro de Santiago / José Filgueira Valverde ; ilustraciones de J. Sesto
PUBLICACIÓN: A Coruña : Diputación Provincial, 1989
DESCRIPCIÓN FÍSICA: 337 p. : il. ; 35 cm
MATERIA: Santiago Apóstol – Culto – Galicia
AUTOR SECUNDARIO: Sesto, J., il.
AUTOR SECUNDARIO: A Coruña (Provincia). Deputación Provincial, ed.
CLASIFICACIÓN: 235.3 Santiago Apóstol (461.1)
CLASIFICACIÓN: 929 Santiago Apóstol
ISBN: 84-86040-35-3

SIGNATURA: S 235 FIL lib

 

 

– Eugenio F. Granell na Sala César Antonio Molina e Mercedes Monmany

“Eugenio Fernández Granell nació en La Coruña en el año 1912, sin embargo a él le hubiera gustado que sucediese un año después. «Me gusta mucho el número 13. Para mí es un número de buena suerte. Yo no soy supersticioso. Como decía una amigo mío “yo no soy supersticioso porque eso trae mala suerte”. Cuando me enteré una vez que naciera en el 12, quedé muy fastidiado, me llevé un pequeño disgusto. No porque tuviese un año más, sino porque no había nacido en el 13. Pero luego sumé los números: 1, 9, 1 y 2. Dan exactamente 13. Eso me dejó muy satisfecho»”

Molina, César AntonioGranell por sí mismo

Non é de estrañar que César Antonio Molina e Eugenio F. Granell (1912-2001) mantivesen unha relación epistolar intensa, xa que son moitas as facetas que lles unen: non só naceron na mesma cidade, senón que ambos foron políticos, escritores, xornalistas, directores de diversas publicacións e amantes da cultura e a liberdade.


A Granell tocaríalle vivir en tempos convulsos: dunha infancia sosegada na Coruña pasou a entrar en política debido as súas fortes conviccións trotskistas e, posteriormente, a ser combatente republicano nas filas do POUM, perseguido tanto polo exército fascista como polos seus propios camaradas, que abrazaron o Stalinismo. Finalmente, tivo que partir ao exilio pasando por diversos países (Francia, República Dominicana, Guatemala, Porto Rico e por último Estados Unidos). Non será ata 1985 cando regrese a España, falecendo en 2001 aos 88 anos.

Primeiro diario editado por Eugenio F. Granell

Granell declárase a si mesmo surrealista, entendendo como tal non unha técnica pictórica, senón un modo de pensamento que abarca todas as facetas da vida. Dentro dese marco, serán moitas as actividades nas que destaque: pintor, ilustrador, músico, xornalista, narrador e poeta foron algunhas das súas múltiples ocupacións. Personaxe de vangarda, será lembrado sobre todo polas súas obras pictóricas.

Na Sala de César Antonio Molina e Mercedes Monmany da Biblioteca Provincial atópanse, ademais de numerosas cartas entre Eugenio F. Granell e César Antonio Molina, varios libros dedicados por el, orixinais mecanografados e con anotacións manuscritas da infinidade de artigos que César Antonio Molina escribiu sobre Granell, catálogos das súas exposicións pictóricas, moitas delas dirixidas por Molina, correspondencia con outras persoas en relación a recoñecementos ao autor e, por suposto, unha ampla colección de obras literarias.

– Facsímile do Lazarillo de Tormes

Na Sala César Antonio Molina e Mercedes Monmany, situada no segundo andar do edificio da Biblioteca Provincial da Deputación da Coruña, podedes atopar curiosidades coma a edición facsímile do Lazarillo de Tormes atopado en 1992 dentro das paredes dunha casa en Barcarrota (Estremadura).

Nunha nova do diario El País do 19 de decembro de 1996, fálase de que esta edición confirma que a obra foi escrita coma unha falsa carta e que carecía de puntuación.

Trátase dunha edición que ata o achado era descoñecida, datada en Medina do Campo no ano 1554.

 

Nesas mesmas paredes apareceron tamén outras dez obras, nove impresas e unha delas un manuscrito descoñecido: La cazzaria, de Antonio Vignali, diálogo obsceno do que había algunhas edicións do século XVI.

O propietario da biblioteca debía de ser un reformista, ou un converso, ao tratarse de obras consideradas perigosas para a época, textos que foron perseguidos pola censura do período, que chegaron a figurar nos índices de libros prohibidos elaborados pola Inquisición, non só a española, senón tamén a portuguesa.

 

Poida que a razón do ocultamento fose precisamente unha inspección inquisitorial, non querendo o dono dos documentos destruílos.

 

A Xunta de Estremadura foi a que promoveu a adquisición e salvagarda de todos estes documentos, poñéndoos ao mesmo tempo a disposición dos estudosos mediante un programa de restauración e edición facsimilar. Este programa coñeceuse co nome de “Biblioteca de Barcarrota”, e iniciouse, precisamente, coa edición facsimilar do Lazarillo.

 

 

 

Trátase dun exemplar encadernado en pergameo, extraído das páxinas dun libro de coro.

Pódese consultar na Sala e está localizable na signatura SE 860-31 VID

 

 

– Jiménez, Juan Ramón: Diario de un poeta recién casado : 1916. Huelva : Point de Lunettes, 2008. ISBN: 978-84-96508-23-1

        SD 860-1 JIM dia

Juan Ramón Jiménez

Foi gañador do Premio Nobel de Literatura en 1956, polo conxunto da súa obra, designándose como traballo destacado da mesma a narración lírica “Platero y yo”. Pero o seu libro predilecto de entre todos os que compoñen a súa obra sempre foi “Diario de un poeta recién casado”, libro que marcou un antes e un despois na literatura española. O exemplar que se atopa na sala César Antonio Molina non está dedicado polo autor, pero con todo, trátase dun exemplar único, xa que foi impreso especialmente para César Antonio Molina, naquel entón Ministro de Cultura, nunha edición sumamente coidada.